Her gün her anımızda seçim yapsak da aslında seçim yapmak hayattaki en zor konulardan birisi. Her danışma seansı işin bir noktasında seçim yapmaya dayanıp kalır. Bu konu binlerce farklı yolla ortaya çıkar. Bazen evlilik kararı verme, bazen iki aşk arasında kalma, bazen vazgeçme bazen de meslek seçme.... binlerce farklı seçim.
Modernizm bize seçeneklerimizin çok olmasının iyi bir şey olduğunu söylemektedir peki gerçekten durum böyle mi? Psikolog Mark Lepper ve Sheena Iyengar bu durumu test etmek amacıyla bir deney yaptılar. Deneyde bir reçel firmasının sattığı ürünleri çeşitlendirmenin satışlara etkisini ölçtüler. Deneyde tadımlık 6 ürün satan bir reyon ile 24 çeşit ürün satan başka reyonun gün sonundaki satış oranlarını karşılaştırdılar. Sonuçtan beklentileri ürün sayısı fazla olan reçellerin daha fazla satılacağını varsaydılar ancak; deney sonuçları ön görüleri ile uyuşmadı. Sonuç olarak 6 ürün çeşidi olan stantta tadım yapanların %30 ürünü satın alırken 24 ürün bulunan stantta sadece %3 oranında satış gerçekleştiğini gördüler. Psikologlar bu durumu seçenek sayılarının artmasının sonucu fazla opsiyonu değerlendirerek bunun için efor harcamanın mutluluğu azalttığı sonucuna ulaştılar. Peki neden seçeneklerimizin artması bizi mutsuz ediyor. Biz genel olarak kazandıklarımızdan ziyade kaybettiklerimize odaklanma eğilimindeyiz. Bu durumu danışma seanslarında da birçok şekilde gözlemleyebiliriz.
Danışanlar genellikle seçim yapma durumlarında bize başvururlar. Eğer seçenekleri çok fazla ise durum daha zor gözükür. Seçeneklerin çok olmadığı sade bir yaşam öngören kırsal bölgelerdeki kişilerin daha az psikolojik problemler yaşadığı görülmektedir. Bu tespit gösteriyor ki kaybettiğimizi düşündüğümüz şeylerin sayısı, kazandıklarımızdan fazla ise bu durum bizde anksiyeteye sebep oluyor.
Danışanlar seçim yapmak zorunda kaldıklarında genellikle sorunla baş edebilmek için savunma mekanizmaları kullanmaya başlarlar. Danışanlar seçeneklerinin olmadığını düşünürler. Bu düşünce, içinde bulundukları problemin kendileri dışında olduğunu göstermek ve özgürlüklerinin olmadığına inanmak şeklindedir. Bize durumu anlatırken seçeneklerinin çok az olduğunu göstermeye çalışırlar. Bu durum hayatlarının şüphesiz yaratıcısı oldukları gerçeği ile yüzleşmekten kaçınmanın bir sonucudur. Bu düşünce biçimi temelde kişinin kendi bütünlüğünü korumasına yardımcı olur ve genel itibariyle sorun yaratmaz. Ancak bazen seçeneklerin zorluğu kişileri zorlu bir seçim yapma durumunda bırakır. İşte bu durum insanların yardım arayışı içerisinde olmalarına sebep olur. Bir Terapistin görevi de burada başlar. Terapistin görevi danışanın seçeneklerinin neler olduğunu görmesine, seçeneklerini iyi bir şekilde değerlendirmesine ve nihai olarak da yaptığı seçimlerin sonucunu kabullenmesine yardımcı olmaktır.
Her seçim yapma nihai olarak yaptığı seçimlerin sorumluluğunu almayı gerektirir. Terapi sürecinde de danışanların bu sorumluluklarını almalarını bekleriz. Jean Paul SATRE sorumluluk sahibi olmayı" bir olay ya da şeyin tartışmasız yaratıcısı olmak" şeklinde tanımlar. Danışma sürecinden de nihai beklentimiz danışanın bu sorumluluğu almasıdır. Ancak sorumluluk almak çok kaygı vericidir. Danışan yaptığı her şeyin sorumlusu olduğu gerçeğini gördüğünde, danışana yaşamının yaratıcısı olduğu fikri çok ağır bir yük yükler. Bu nedenle bu süreç zorlu bir süreçtir. Lakin bir kere gerçekleştiğinde danışan hayatının sorumluluğunu almaya başlar ve daha az yardım gereksinimi duyar. Birçok terapi yaklaşımı bu durumu iyileşme olarak görür.
Hangi gelenekten gelinirse gelinsin, hangi yöntem ve teknik kullanılırsa kullanılsın danışmanın özünün ve iyileştirici gücünün bu durum olduğuna inanıyorum.
Ümit KİPER
Aile ve Çift Terapisti
